پاراستنی ( ئێزدی ) و ناوچەكەیان وەك ئەركی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی

فەرهاد ڕەسوڵ
11-09-2022

 

( ئێزدیاتی ) چ وەك ( ئایین ، پەیڕەوكارانی ، ناوچەكە ، كولتور و شوێنەوارە مێژووییەكانی و .... ھتد ) . ھەزاران ساڵە ڕووبەڕووی لە ناوچوون دەبنەوە لەلایەن داگیركەران بە پاساوی بێبنەمای ( بەتایبەت ئایینی ) .

ئەوی ھەتا ئێستا دەزانرێ و زیاتر باسی لێدەكرێ ( ٧٤ حەفتاو چوار فەرمان)ی لە ناوچونیانە ، كە دواترینیان ( ھێرشی داعش بوو بەپاڵپشتی توركیای داگیركەر ) .

دیارە ھەموو ( فەرمان)ەكان تەنھا مەبەست لێی داگیركردن و لەناوبردن و سڕینەوەی مۆركی ئەو ئایین و كولتورە مێژووییەی ئەو پێكھاتە گرنگەی تایبەت بە كوردە ، چونكە ( ئایینی ئیزدی ) یەكەم و كۆنترین ئاینی كوردستانە و مانەوەی ئەو ئایینە مۆرك و ڕەسەنایەتی خاك و گەلی كوردستان دەسەلمێنی ، بێگومان بەبوون و مانەوەی ئەو مۆرك و ڕەسەنایەتیە ، كاری داگیركردنی زەحمەت دەبێ ، بۆیە دەكرێ بڵێین ( ھەوڵی لەناوبردن سڕینەوەی ئەو ئایینە و مێژوو و كەلتورەكەی ) دەبێتە ئاسانكاری بۆ داگیركەران ، ( بەتایبەت توركیا لە ئێستادا ) .

ئەگەر كەمێك بە وردی سەیری ھێرشەكانی سەر ( ئێزدیاتی بە گشتی و شەنگال و چیای شەنگال بەتایبەت بكەین ) ، ماھیەتی ھەموو ڕووداو و پیلان ھێرشەكانمان بۆ ڕوون و ئاشكرا دەبێ و دەگەینە ئەو بڕوایەی كە پلانەكانی ( پشتی پەردە)یان و بۆچی ئەو ناوچەیە و ئەو ئایین و مێژوو و كەلتورە ئەوەندە توشی دەردەسەری دێن .

ڕەنگە ئەگەر بمانەوێ لەڕووی ( سیاسی ، عەسكەری ئابووری .... ھتد ) باسی بكەین و كار لەدژی پیلانەكان و فەشەل پێھێنانیان بكەین ، قورس و زەحمەت بێ ، چونكە وەزعی ( شەنگال و گرنگی چیای شەنگال ) گرێدراو بێ بە كۆی گشتی باری سیاسی ناوچەكە و جیھان و بەرژەوەندی كۆی كاراكتەرە ( ناوچەیی و جیھانیەكان ) ، گەلی كوردستانیش ھێشتا لەو ئاستە نیە دەوری كاریگەری ئەوتۆی ھەبێت لەو ڕووە .

بەڵام دەكرێ لە ڕووی ( ئینسانی ) كار لەسەر پاراستنی ( ئێزدیاتی بەگشتی و شەنگال و چیای شەنگال بكرێ و بكرێتە شوێبێكی پارێزراوی جیھانی -محمیە ) ، كە بە بڕوام لە ئێستادا تەنھا كارێك بتوانرێ كاری لەسەر بكرێ ھەر ئەوەندەیە لە ڕووی ئینسانی پاڵپشت و سۆزی بۆ كۆبكرێتەوە و داوای ئەو كارە لە ( UN. EU و تەواوی وڵاتانی دونیا و ھەموو ڕێخراوانی ئینسانی جیھانی بكرێ بۆ ئەو كارە ، كە لە ڕابردوو شتی لەو جۆرە بۆ كەمینە نەتەوەیی و ئایینیەكان كراوە ، لە نەتیجەش بە ئیجابی گەڕاوەتەوە بۆیان ( وەك باشوری لوبنان و تەیموری ڕۆژھەڵات ، بە جیاوازی كات و شوێن كێشەكانیش ) .

ڕەنگە ئەگەر بەگشتی داوایەكە بۆ تەواوی ( ئیزدیانی جیھان ) بێ زەحمەتی زۆری تێدابێت ، بەڵام بۆ ئەو ناوچانەی باشوری كوردستان و ( بەتایبەت شەنگال و چیای شەنگال ) ئەوندە زەحمەت نەبێت چونكە ؛

١— لەڕووی جوگرافی : شوێنی مێژووی ڕەسەنی ئەو پێكھاتەیە و تەواوی ناوچەكە مۆركی مێژووی ئەو پێكھاتەی پێوەدیارە و كەس ناتوانێ نكۆڵی لە ڕەسەنایەتی و خاوەنداری ئەو ناوچەیە و ئەو پێكھاتە بكات .

٢— لەڕووی ئینسانی : ئەو ناوچەیە چەندین جار ڕووبەڕووی ھێرش و پەلاماری نا مرۆڤانەی داگیركەران بۆتەوە و ھەوڵی لەناوبردن و سڕینەوەی دراوە و بە دڕندانەترین شێوە كوشتوكوشتاری تێدا كراوە ، دوور لە ھەموو بەھا مرۆڤایەتی و ئەخلاقیەكان ، ( نزكترینان ھێرشی ٢٠١٤ ی داعش بوو بە ھاوكاری توركیای داگیركەر ) كە بەبەر چاوی ھەموو دونیا ھەزارانیان لێكوژرا و ھەزاران ژن و منداڵیان وەك ( سبایا و غولام ) بردران و ھەتا ئیستاش بێ سەر و شوێنن .

بێگومان ھۆكاری دووەم زۆر گرنگ و لە جێیە بۆ كار لەسەر كردن ، چونكە جیا لە ھەموو ( فەرمانەكانی دیكە ) بەبەرچاوی ھەموو دونیا و بە ئاشكرا ئەو كارە نامرۆڤانەیە كرا ، لەسەرتاسەری دونیا دەنگی دایەوە و كاری كردە سەر سۆزی تەواوی كۆمەڵگای مرۆڤایەتی ، لە سەرتاسەری جیھان سۆز و پاڵپشتی بۆ دروست بوو .

لەبەر ئەو ھۆكارانە و ڕەنگە ھی دیكەش دەتوانری و ( ڕەنگە ) ئەوندە زەحمەت نەبێ كار بۆ ئەو داوا ئینسانیە بكرێ ، كە پێویستە ( ئێزدیاتی بەگشتی و شەنگال و بەتایبەت چیای شەنگال بكرێتە شوێنێكی پارێزراوی ئینسانی ) بۆ ئەوەی جارێكی دیكە ئەو ناوچەیە و ئەو پێكھاتە ئایینیە مێژوویە توشی كارەساتی لەو جۆرە نەبنەوە و ئەو شوێنە ڕەسەن و مێژوویەی كوردستان لە لەناوچون و داگیركاری بپارێزرێن .

پێشنیار دەكەم ؛

— دانشتوانی ئەو ناوچەیە بە تایبەت ( شەنگال و دەوروبەری كە ئێستا ئیدارەی تایبەت بەخۆیان ھەیە ) ئەو كارەبكەن و بیكەنە داوای خۆیان و كاری جددی لەسەر بكەن ، چونكە مەسەلەكە لە ھەموو ڕوێك پەیوەنددارە بەوان ، ( بە تایبەت ) كە ھەتا ئێستاش ترس و پەلاماری ( داعش و ھاوپەیمانەكانیان ) بۆ سەر سەنگال و چیای شەنگال ھەر ماوە و خاڵی ھەرە لاوازی ناوچەكەش بەگشتی ( شەنگال و چیای شەنگال)ە چونكە شەنگال مەركەزی ( ئێزدیاتی ) و چیای شەنگالیش تاكە خاڵی پاڵپشتی شەنگالیەكانە وەك لە ڕابردوو بینیمان و زانیومانە لە ھەر ھێرش و پەلامارێك بوونی ئەو چیایە پارێزەری ڕاستەقینەی شەنگالیەكان بووە ، لەبەر ھەندێ لە ھەموو ڕووێك ( سەربازی ، ئابووری .......ھتد ) گرنگە ئەو تاكە چیایەی ناوچەكە بپارێزرێ و بەدەست شەنگالیەكان بێ و بپارێزرێ لە ھەر داگیركاریەك كە تاكە زامنی مانەوە و خۆڕاگری شەنگالیەكان بە گشتی و ( ئێزدیاتی)ە بە تایبەت .

— ئەو بیرۆكەی ( پاراستن - محمیە ) دوای ئەوەی دەبێتە داوای شەنگالیەكان ، لەلایەن سەنتەرەكانی توێژینەوە كاری لەسەر بكرێ و ببێتە پرۆژەیەكی ئەكادیمی و كۆدەنگی بۆ دروست بكرێ لەلایەن ھەموو چین و توێژەكانی كوردستان و بگەیەنرێتە ناوەندە عێراقی و عەرەبیەكانیش .

— دواتر لەڕێگەی ( KNK )ەوە كاری لەسەر بكرێ و بگەیەنرێتە ناوەندە ئەوروپی و جیھانیەكان .

تێبینی ؛

بۆ ئەو كارە بە گونجاوی دەبینم كە دەزگای ستاندارد بە ھەماھەنگی ، لیژنەی كاری ھاوبەشی چەپی كوردستانی ، گروپی مێرگەپان ( ئەگەر لایەنی دیكەش ھەبێت ) ئەو ئەركە بخەنە سەرشانی خۆیان و داوای ھەماھەنگی ( KNK ) بكەن ، كە ڕەنگە كارەكە بەو ھەماھەنگیە ئاسانتر و نەتیجەی باشتر بێت .

 

 

 

ناو
بۆچوون ...